دهدشت نیوز

نظر سنجی یا نظر سازی

به قلم دکتر روح الله قابضی

به طور کلی نظر سنجی اصولا روشی برای برآورد اقبال افراد جامعه نسبت به موضوع خاص در مقطع زمانی مشخص است . ضمن تشکر و خسته نباشید به همه عزیزانی که در این رابطه فعالیت دارند ذکر نکاتی در این خصوص لازم و قابل تامل است. طبق اصول علمی هر نظر سنجی دارای اصولی است که عدم رعایت آن نتایج به دست آمده را مخدوش و بی اعتبار میکند.به طور طبیعی در موضوعات حساس اجتماعی از جمله انتخابات مجلس آن هم در مناطقی با ساختار قبیله ای و عشیره ای این ابعاد بسی مهمتر و حساس تر خواهند بود لذا شایسته توجه مضاعف است .یکی از مولفه های مهم یک ابزار نظر سنجی به اصطلاح متخصصین آمار و احتمالات پایایی ابزار نظر سنجی است به این معنی که اگر نظر سنجی را چند بار تکرار کنیم بازم همان نتیجه به دست بیاد.اگر تکرار نظر سنجی با نتایج متفاوت همراه باشد قابل پذیرش نخواهد بود.
شاخص مهم دیگر روایی ابزار هست به این معنی که یه ابزار نظر سنجی چقدر واقعا برای سنجش یک موضوع به درستی طراحی شده و یا به عبارتی میزان دقت ابزار نظر سنجی چه اندازه است. براین اساس طراحی دقیق یک ابزار سنجش نظر مردم نیاز مند افراد خبره و حرفه ای می باشد.
با توجه به در پیش بودن انتخابات مجلس شورای اسلامی در چند ماه آینده این روزها شاهد انجام برخی نظر سنجی های اینترنتی انتخاباتی توسط کانالهای واتساپی و ایسناگرام هستیم که بعضا با تیترهای جذاب اقدام به نظر سنجی در خصوص نامزدهای انتخابات مجلس شورای اسلامی می کنند‌.گاها مشاهده میشود در برخی کانالها نتایجی به دست می آید که به طور کلی زمین تا آسمان با واقعیت فاصله دارد.یا در کانال های مختلف نتایجی با اختلاف فاحش در خصوص یک موضوع یا یک شخص به دست آمده است.یا اینکه در یک کانال نظر سنجی خاص یک فرد گمنام با درصد بسیار بالایی از چهره های شناخته شده جلوتر قرار دارد که محل تامل جدی است.
به طوری که بهتر است این روش را نظر سازی نام نهاد تا نظر سنجی.
به هر حال در مقوله نظر سنجی های انتخابات باید گفت برای آگاهان سیاسی و به طور کلی برای عموم مردم تقریبا نتایج انتخابات با درصد کمی از خطا مشخص است.در مناطق قبیله ای و عشیره ای مثل استان کهگیلویه و بویر احمد که عموما افراد شناخته شده محور انتخابات هستند و جریان های سیاسی و احزاب نقش کمتری دارند تا حدود ۹۰ درصد نتایج انتخابات مشخص و قابل پیش بینی است.پس از تایید نهایی نامزدها به روشنی میتوان منتخبان مردم را به ترتیب تقریبی ارا با درصدی از خطا پیش بینی کرد.سابقه برگزاری انتخابات های متعدد در استان همیشه همین بوده است. این گونه نبوده است که در فصل انتخابات در استان ما با نتایج غیر منتظره یا به عبارتی با پدیده انتخاباتی روبرو باشیم .پدیده انتخابات اگر هم باشد در شهرهای بزرگ و یا انتخابات ریاست جمهوری ممکن است پیش آید.به عنوان نمونه در انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۴ هیج کدام از نظر سنجی های پیروزی آقای احمدی نژاد را پیش بینی نکرده بود. اما ایشان پیروز میدان شد.
در خصوص نظرسنجی انتخاباتی مثل تمام نظر سنجی ها بهترین روش طرح پرسش حضوری از برش های مختلف جامعه است که به صورت تصادفی و بدون جهت گیری خاصی انتخاب شوند.این کار سخت و پر هزینه است.اما قابل انجام است .موسسات افکار سنجی عموما به این روش عمل میکنند‌ در خصوص نظر سنجی های اینترنتی واتساپی و اینستا گرامی به نظر میرسد پایایی و روایی لازم وجود ندارد.این روش با محدویت های و شرایط همگونی روبرو نیست.اول اینکه شبکه اینترنت به راحتی در اختیار بخش عظیمی از جامعه نیست یا در زمان محدود نظر سنجی افراد به اینترنت دسترسی ندارند.دوم به دلیل بحث فیلترینگ بخش زیادی از مردم و بعضا افراد با سواد جامعه از واتساپ و اینستا گرام استفاده نمیکنند.سوم اینکه در نظر سنجی اینترنتی نتایج قابل دستکاری است و حتی دیده شده است بعضا در برخی نظر سنجی ها یک نفر بارها رای داده است.چهارم اطلاع رسانی نابرابر و هجوم طرفداران یک کاندیدهای خاص به سمت کانال های نظر سنجی است‌‌ از این جهت شرایط جامعه هدف یکسان نیست.نکته دیگر اینکه برخی کانالها به وسیله افرادی اداره میشوند که دارای جهت گیری سیاسی خاص بود و و اصولا بی طرف نیستند.جالب اینکه در اغلب موارد نتیجه نظر سنجی ها با دیدگاه مدیر کانال انجام دهنده نظر سنجی هم خوانی زیادی دارد‌ که امر اعتبار نظر سنجی را زیر سوال میبرد.
در خاتمه ضمن تشکر از همه کسانی که با حسن نیت در جهت تنویر افکار عمومی فعالیت دارند پبشنهاد میشود چنانچه قصد انجام یک نظر سنجی نزدیک به واقعیت را دارند این کار توسط گروهی بی طرف و با ملاحظه معیارهای علمی و فنی انجام شود .در این صورت نتایج برای عموم جامعه قابل اعتماد خواهد بود.گر چه مردم مناطق ما نشان داده اند تحت تاثیر فاکتورهای مختلفی انتخاب نهایی خود را انجام میدهند و تجربه گذشته نشان میدهد در این رابطه مردم از نخبگان جلوتر هستند‌ و کمتر به نتایج نظر سنجی ها توجه دارند اما به دست اندرکاران انجام نظر سنجی ها توصیه میشود نهایت دقت و امانت داری را در این خصوص داشته باشند.اینجا حق الناس مطرح هست . حتی اگر تاثیر جزئی هم تاثیر منفی و مخرب بر انتخاب مردم داشته باشند باید در پیشگاه وجدان خود پاسخگو باشند.