دهدشت نیوز

*شاخص های انتخابات سالم در اندیشه امام خمینی (ره)*
_به قلم خدیجه ثنائیان زاده_

انتخابات، یکی از شاخص های دولت های مردم سالار، یا به عبارت دیگر دمکراتیک است. صرف وجود انتخابات برای هر نظام سیاسی شرط لازم برای مردمی بودن آن نظام سیاسی می باشد ولی شرط کافی نیست. شرط کافی بودن شاخص انتخابات، صحت و سلامت آن است.
برای داشتن یک دولت مردمی، داشتن نظام انتخاباتی و عملکرد سالم و صحیح آن ضروری است. ایران یکی از کشور های منطقه خاورمیانه است که سابقه یک صد ساله نظام انتخاباتی دارد، هرچند در مقاطعی از این یک قرن، انتخابات در ایران به شکل فرمایشی و ناسالم خصوصا در دوره قبل از انقلاب اسلامی بروز کرده است. با استقرار نظام جمهوری اسلامی درایران و قانون اساسی و قانون انتخابات جدید، تلاش شده در چارچوب این قوانین در همه دوره ها، انتخاباتی واقعی و سالم داشته باشد. یکی از ملاک های سالم بودن انتخابات، دیدگاه نخبگان و رهبران سیاسی، فرهنگی اجتماعی یک کشور است. اندیشه های امام خمینی (ره) به عنوان شخصیت کلیدی سیاسی- فرهنگی ایران معاصر می تواند معیار خوبی برای برگزاری یک انتخابات سالم باشد.

در دنیاى معاصر، بى‌تردید‌ اراده‌ى‌ واقعى مردم در تعیین سرنوشت خویش، پایه و منشأ اقتدار دولت‌ها شناخته شده و به دنبال آن برگزارى انتخابات امرى معقول و مـوجه جـلوه مى‌نماید اما باید متذکر شد که صرف‌ برگزارى‌ انتخابات‌ِ شکلى نمى‌تواند ضامن تجلى اراده‌ و خواست‌ واقعى‌ مردم تلقى گردد. بنابراین هرچند انتخابات شرط لازم براى ایجاد دموکراسى و استقرار مردم‌سالارى است امـا شـرط کافى نیست. دموکراسى واقعى مستلزم‌ ایجاد‌ و تقویت‌ مبانى جامعه دموکراتیک مانند ساختارهاى ادارى، قوانین انتخابات‌، مدیریت‌ انتخابات، رشد سیاسى و مفهوم شهروندى و حقوق و مسئولیت‌هاى وابسته به آن است. نظارت بر انتخابات که مـبین حـق واقـعى بر‌ سرنوشت‌ افراد‌ است، امـرى اسـت که هـمگان به ضرورت آن معترفند و امروزه‌ نظارت بر انتخابات به عنوان تضمینى براى حفظ صحت و سلامت انتخابات است و از آنجا که بزرگترین هنجار، شرکت در انتخابات از طرف مردم و تلاش بـرای سـلامت‌ آن از طرف دولت و نامزدهایی متعهد‌ است. شرکت‌ آگاهانه‌ در‌ انتخابات، خود یک هنجار دینی است‌. امام‌ راحل در این خصوص می‌فرماید” بنابراین، شرکت در انتخابات و حفظ نظام اسلامیی، به‌ اندازه نماز اهمیت دارد. چراکه تمامی اعمال و حـتی روح عـبادی نماز‌ و اثرات اجتماعی آن نیز، در‌ سایهه حکومت اسلامی با قوانین اسلامی است زمانی فرایند انتخابات منجر به اثرگذاری معنوی مـ یشود‌ کـه‌ افـراد، آن را امری اعتقادی بدانند نه سیاسی صرف. نامزدها هم باید به این مقوله توجه جدی ‌‌داشـته‌ بـاشند که با اعتقادات مردم بازی نکنند. به همین دلیل شرکت در انتخابات‌، یک‌ تـکلیف اسـت و انـجام درست تکلیف، کسب معنویت و پاداش الهی است”. شاخص در امر انتخابات، حفظ‌ نظام و حکومت اسـلامی اسـت. مصلحت اجازه نمی دهد که هر کس با هر عقیده‌، مرام، ارزش، سبک زندگی، امـکانات‌ مـادی و مـد تبلیغاتی خود وارد عرصه شود؛ بلکه باید برای حفظ نظام، ماهیت انقلاب و ارزش‌های دینی، اصول بـنیادین و ارکـان فرهنگ اسلامی در تمام فرایند انتخابات حفظ شود که این خود عین‌ سلامت و در مـسیر بـودن اسـت. در نگرش اسلامی، انسان از بعد ماهیت، آزادی و اخـتیار، مسئولیت، خودآگاهی و انـسان کـامل از دیدگاه مکتب اسلام می باشد که انسان را موجودی دو بعدی با فطریات و سرشت‌ مشترک و آزادی و اخـتیار‌ در انتخاب سرنوشت خویش معرفی می‌کند و انسان بدون مدد از دین و راویان آن، نمی‌تواند مصلحت را بشناسد. براین اساس، حضور در انتخابات باید‌ چنان‌ معقول‌، صادقانه، دلسوزانه و رشد برانگیز باشد کـه خود، راه هدایت و تابلوی راهنمای مردم باشد. در‌ نسبت‌ بـین سـلامت انتخابات و عمل به آمـوزه‌های دینـی و معیار قرار دادن دیدگاه‌های امام‌ راحل‌ به عنوان معماران‌ انقلاب و شاخص سلامت نظام‌، به‌ دست می‌آید که: مقوله سلامت‌، در‌ هر کجا به کار رود، مقوله‌ای معنوی و متافیزیکی است؛ یعـنی مـنشأ دینی و وحیانیی دارد‌. براین اساس، تأمین آن جز‌ در‌ سایهه رهنمودهای دینی، تعامل‌ منطقیی عقل و دین با حاکمیت‌ دینی‌ و مبنا قرار دادن نظر و دیدگاه رهبران دینی به عنوان شاخص و معیار، امکان‌پذیر نیست. این‌ مقوله‌ (سـلامت)، هـر چه در گـستره ی بالاتری لحاظ‌ شود، تأمین‌ پشتوانه دینی‌ آن، ناگزیرتر و پر رنگ‌تر‌ است. نظر به ماهیت دینی، اجتماعی و سیاسی انتخابات و عـجین بودن آن با مقوله قدرت، ثروت‌، سرنوشت‌ ملی، هدایت و سعادت جامعه، تـزریق راهـبردهایی دینـیی در‌ پیکر‌ آن‌ از آغاز تا‌ پایان‌ امری ضروری، منطقی و لاینفک است؛ بدون استمداد از مقولات و آموزه‌های دینی، نه مـصالح ‌ ‌اجـتماعی، نه شاخص‌ها‌، نه‌ ارزش‌ها‌، نه اصلح‌ها، و نه آینده مطلوب، قابل شناساییی، رصد‌، آسـیب‌شناسی ونـگهداری نـیستند‌. تعیین‌ این مؤلفه‌ها، فقط و فقط شأن دین و منویات دینی است.

در بینش اسلامی و به ویژه در دیدگاه امام خمینی، بنیاد دموکراسی پیوندی عمیق با انسان شناسی اسلامی دارد و این انسان شناسی خاص اسلام است که ماهیت دموکراسی آن را از دموکراسی در سایر مکاتب مادی جدا نموده است. از دیدگاه اسلامی دموکراسی به خودی خود نمی تواند محتوا باشد، بلکه دموکراسی ظرفی است که می تواند محتواهای گوناگونی را بپذیرد و این محتوا را وضعیت تاریخی و فکری یک جامعه و بینش اجتماعی و سیاسی مردم آن مشخص می نماید. پس از مشخص شدن محتوای دموکراسی، عملی شدن آن محتوا و تزریق آن به کانال های تصمیم گیری است که مهم می باشد و در اینجا سخن از انتخابات سالم وحقوق شهروندی مردم یک جامعه به میان می آید.