راهکارهای مدیریت ترافیک شهری

دانشنامه تخصصی موج شهر در این یادداشت به ارائه راهکارهای مدیریت ترافیک شهری از دیدگاه ایمان داورپناه؛ عضو شورای شهر دهدشت می پردازد.

ترافیک و نقش شبکه معابر

ترافیک به معنای آمد و شد انسان ها و وسایل نقلیه در مسیرهای معین است. برنامه ریزی ترافیک درون شهری بخشی از برنامه ریزی شهری بوده که به همراه برنامه ریزی بخش های کاربری اراضی، زیرساختها و سایر بخشها، بعد کالبدی برنامه ریزی جامع شهری را تشکیل میدهد.
«شبکه معابر و دسترسی ها» اولین عنصری است که با نگاه به نقشه هر شهر به چشم مخاطب می آید. این عنصر بعد از کاربری مسکونی بیشترین درصد مساحت شهر را به خود اختصاص میدهد. این پارامتر حائز اهمیت همانند ستون فقراتی است که عناصر و مجموعه های شهری در راستای آن بهم می پیوندند و هویت می یابند.

آثار منفی ترافیک شهری

این بخش از برنامه ریزی و مدیریت شهری با زندگی روزمره شهروندان در ارتباط مستقیم است و ضعف در آن هزینه های گزافی را بر مردم و مجموعه مدیریت شهری تحمیل میکند. از سوی دیگر تأثیرات مستقیم ترافیک بر انواع آلودگی ها، ناراحتی های روحی و روانی، ایجاد استرس برای انسان، افزایش زمان جابجایی و سفر است. همچنین اثر آن بر اقتصاد، که طی مطالعات انجام شده در دراز مدت بر الگو رشد و سطح فعالیت اقتصاد یک منطقه از طریق دسترسی به مناطق مختلف تأثیر میگذارد( و بالعکس). بنابراین برنامه ریزی برای رفع موانع و مشکلات ناشی از مسائل ترافیکی برای جلوگیری از ایجاد خلل در عملکرد سایر کاربری ها ضروری است.

کاربری ها ریشه ترافیک شهری

در مبدأ و مقصد همه تردد ها یک بنا (ساختمان) وجود دارد. اگر بنایی را از جایی بردارند به نسبت آن از میزان ترافیک در آنجا کم میشود و بالعکس. پس بناها سرچشمه و ایجاد کننده رفت و آمدهای شهری هستند و بیشترین درصد ترافیک زاییده کاربری اراضی است. لذا هر مواجهه اساسی با مشکل ترافیک باید از ریشه آن که کاربری ها می باشند شروع شود. در این راستا هیچ عاملی مؤثرتر و اساسی تر از تنظیم الگوی مناسب فیزیکی _ کالبدی و در نظر گرفتن نوع کاربری ها باتوجه به میزان سفر سازی آنها نیست.

شهر دهدشت مشتی از خروار شهرهای ایران

شهر دهدشت نیز مانند بسیاری از شهرهای ایران مبتلابه مشکلات ترافیکی و سوء مدیریت در حوزه برنامه ریزی ترافیکی می باشد. لذا براساس آنچه تاکنون بیان گردید بررسی هایی صورت پذیرفت، که تحت عنوان پیشنهاداتی به مجموعه مدیریت شهری و شورای ترافیک ارائه میگردد:

۱-کاربری اراضی

همانطور که اشاره گردید کاربری اراضی مؤثر ترین پارامتر در مواجهه با مشکل ترافیک می باشد. بدین روی توصیه میگردد شهرداری: الف) نظارت جدی بر اجرای طرح تفصیلی و جلوگیری از تغییر کاربری ها خصوصا در نواحی دارای گره ترافیکی به وسیله پلیس ساختمان. ب) محدود و ممنوع کردن استقرار کاربری های سفر زا و پرمتقاضی در نواحی متراکم و پرتردد شهر از جمله؛ اطراف میدان مرکزی و خیابان های سپاه، امام خمینی شمالی و جنوبی، فردوسی شمالی و جنوبی، مفتح شمالی و جنوبی، طالقانی و نورالدینی. ج) تشدید نظارت و تأکید بر اجرای پارکینگ براساس سرانه های استاندارد برای ساختمانهای احداثی دارای شرایط احداث پارکینگ و جلوگیری از ساخت املاک با بافت ریزدانه و تأکید و تشویق به تجمیع سند در نواحی پرتردد شهر. د) تملک اراضی با کاربری پارکینگ جهت احداث پارکینگ عمومی ازطریق شرکت بازآفرینی شهری ایران را در دستور کار خود قرار دهد.

۲- جلوگیری از مرکزگرایی

باتوجه به توزیع ناهمگون کارکردهای مختلف شهری در سطح شهر و ایجاد مرکز‌گرایی، غالب مناطق شهر برای رفع نیازهای خدماتی، بهداشتی، درمانی، آموزشی، تجاری و فرهنگی خود، ناچارا مجبور به مراجعت به معابر پرتردد هستند. این موضوع از عوامل مهم اخلال ترافیکی شهر دهدشت می باشد. لذا پیشنهاد میگردد مجموعه مدیریت شهری با مشارکت بخش خصوصی و مشاوره از مدیران کسب و کار و بازاریابی اقداماتی از قبیل احداث بازارهای محلی( کارآمد و پویا) را با روشهای ایجاد جذابیت برای صنوف برنامه ریزی و اجرایی کند. از جمله روشهای ایجاد جذابیت می توان به؛ الف) تخفیف ویژه عوارضات برای این بازارها. ب) خدمات رسانی مناسب به آنها. ج) مدیریت اجاره بهاء از طریق نهادهای مربوطه. د) راه اندازی خطوط ویژه تاکسی برای این بازارها اشاره نمود.

۳- تملک اراضی با کاربری غیرمرتبط، اما دارای شرایط مناسب جهت احداث پارکینگ

بنابر بررسی های انجام شده، ساختمان آموزش و پرورش قدیم واقع در حد فاصل دو خیابان پرتردد شهید نورالدینی و خیابان کمیته امداد امام خمینی(ره)، شرایط بسیار مناسبی جهت احداث پارکینگ دارا می باشد. این ملک مساحتی بالغ بر ۲۰۰۰ مترمربع را به خود اختصاص داده است. پوشش بار ترافیکی خیابانهای؛ شهید نورالدینی، کمیته امداد، فردوسی شمالی، تقاطع بانک ملت و خیابان حوزه علمیه از مزیت های این ملک می باشد. بنابراین پیشنهاد میگردد شهرداری، شورای شهر، فرمانداری و اداره راه و شهرسازی(باتوجه به واقع شدن این ملک در محدوده بافت فرسوده)، ازطریق تهاتر ملک مذکور با اداره آموزش و پرورش، امکان احداث پارکینگ عمومی جهت رفع مشکلات ترافیکی را فراهم آورند.

۴- انتقال کاربری های اداری تأثیرگذار بر ترافیک

انتقال کاربری های اداری تأثیرگذار بر ترافیک به نواحی مناسب شهری( با درنظر گرفتن مباحث پدافندی و…) در بلند مدت. ساختمان های؛ فرمانداری، کمیته امداد، مدرسه امام خمینی، منطقه انتظامی شهرستان،استادیوم آزادی، مدرسه صدیقه کبری و… از جمله کاربری های اداری اثرگذار بر ترافیک میدان مرکزی شهر دهدشت هستند که میتوان با یک برنامه ریزی بلند مدت نسبت به انتقال آنان اقدام نمود.

۵- موقعیت ایستگاه تاکسی ها و تعداد تاکسی ها

پیشنهاد میگردد موقعیت ایستگاههای تاکسی بررسی و ساماندهی آنان در دستور کار قرار گیرد. همچنین عدم افزایش تعداد تاکسی ها( باتوجه ازدیاد تعداد تاکسی ها بر اساس سرانه های مربوطه) و درصورت امکان سنجی، پیشنهاد برای فعالیت گردشی برخی تاکسی ها میتواند حائز بررسی و البته مدیریت باشد.

۶- کنترل تقاطعات و زمانبندی چراغها

براساس یک قاعده کلی ترافیکی اگر اتومبیلی قصد سفر از نقطه A به نقطه B را داشته باشد، باید در مسیر مورد نظر با کمترین چراغ قرمز مواجه شود تا هدر رفت زمان به حداقل ممکن برسد. بعنوان مثال اتومبیلی را تصور کنید که از منطقه جانبازان«نقطه A» قصد مراجعت به مرکز شهر«نقطه B» را دارد، در این مسیر با چهار چراغ راهنمایی مواجه است که باید دارای زمانبندی درست باشند.

۷- تابلوهای هدایت مسیر

متأسفانه بعلت مستهلک بودن، ازبین رفتن و ناکافی بودن تابلوهای هدایت مسیر، شهروندان و بویژه مسافرین وارد شده به شهر، بعلت عدم هدایت درست ترافیکی، غالبا به سمت میدان مرکزی شهر هدایت میشوند. مضافا نصب، اصلاح و توسعه تابلوهای هدایت مسیر برای بهبود وضعیت موجود توصیه میگردد.

۸- توجه ویژه به قوانین راهنمایی و رانندگی

الف) یکطرفه کردن: از جمله اهداف یکطرفه کردن معابر در مناطق پرتردد، تخلیه بار ترافیکی از محدوده مورد نظر می باشد، لذا یکطرفه کردن خیابانها و کوچه های منتهی به میدان مرکزی شهر دهدشت باید بگونه ای باشد که بار ترافیکی از از میدان مرکزی تخلیه کند، که متأسفانه بارزترین مثال نقض این قانون معبر جنب فرمانداری می باشد که بصورت برعکس یکطرفه گردیده است. ب) کنترل تخلفات حاشیه معابر توسط سیستم مکانیزه ثبت تخلفات یا با شیوه سنتی.

۹- اصلاح و همسان سازی پیاده رو ها و رفع سد معابر

اصلاح و همسان سازی پیاده رو ها و رفع سد معابر توسط کسب و پیشه برای جلوگیری از ورود عابرین به معابر و ایجاد ترافیک علی الخصوص در محدوده های مورد اشاره توصیه میگردد.

۱۰- اصلاح هندسی تقاطع ها

اصلاح شکل هندسی تقاطع ها ازجمله اقدامات اثرگذار بر بهبود جریان ترافیکی می باشد. علی رغم اجرای جدول گذاری برای تغییر شکل هندسی برخی تقاطع ها، جابجایی پایه های برق جهت بازگشایی و اصلاح نهایی بسیاری از تقاطع ها صورت نگرفته است.

۱۱- اجرای جداکننده

این پیشنهاد بصورت ویژه برای جاده آرامستان جدید مطرح گردیده است. تردد بالای وسایل نقلیه در این محور و ناکافی بودن عرض معبر، باعث ورود وسایل نقلیه به لاین مخالف شده که عمده مشکل ترافیک فعلی را ایجاد نموده است. تا زمان تملک اراضی و امکان توسعه معبر استفاده از جداکننده برای این معبر توصیه میگردد.