در حالی که برخی از استانها، گیاهان دارویی را به یک صنعت پایدار و درآمدزا تبدیل کردهاند، در کهگیلویه و بویراحمد همین سرمایه طبیعی بهصورت بیرویه و حتی با ریشهکنی برداشت میشود؛ با اینحال معلوم نیست ادارهکل منابع طبیعی استان چه سیاستی در این زمینه در پیش گرفته است.
کد خبر : 74106
تاریخ انتشار : دوشنبه ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ - ۵:۰۷
فصل بهار؛ آغاز رویش و زایش گیاهان دارویی؛ ثروتی که از ریشه کنده میشوند / برداشت بیرویه و غیراصولی در سایه روزمرگی در ادارهکل منابع طبیعی کهگیلویه و بویراحمد
فصل بهار؛ آغاز رویش و زایش
گیاهان دارویی؛ ثروتی که از ریشه کنده میشوند / برداشت بیرویه و غیراصولی در سایه روزمرگی در ادارهکل منابع طبیعی کهگیلویه و بویراحمد
با آغاز فصل بهار، که فصل زایش و رویش بسیاری از گونههای دارویی است، دامنههای کوهستانی استان میزبان گیاهانی مثل کنگر، بیلهر، تره کوهی، قارچ، کرفس کوهی، جاشیر و دهها گونه دیگر میشود؛ گیاهانی که بخشی از فرهنگ غذایی و طب سنتی مردم را شکل دادهاند. این گیاهان در گذشته عمدتاً برای مصرف خانوادگی و محلی برداشت میشدند، آن هم با روشهایی که کمترین آسیب را به چرخه طبیعی وارد میکرد. اما امروز الگوی برداشت تغییر کرده است. دیگر با یک رفتار معیشتی محدود مواجه نیستیم، بلکه به نظر میرسد با یک اقتصاد فصلیِ بدون نظارت روبهرو هستیم که فشار آن بر طبیعت بهمراتب سنگینتر است.
در حال حاضر، در بسیاری از مناطق کوهستانی استان، برداشت این گیاهان نه با چیدن اصولی، بلکه با کندن کامل از ریشه انجام میشود. وقتی تره کوهی یا بیلهر با ریشه از خاک خارج میشوند، دیگر فرصتی برای بازتولید در سالهای بعد نخواهند داشت. این نوع برداشت باعث حذف تدریجی این گونهها میشود. گزارشهای میدانی و هشدارهای کارشناسی نیز نشان میدهند برخی از این گونهها در معرض کاهش شدید و حتی خطر انقراض قرار گرفتهاند. این روند اگر متوقف نشود، در آیندهای نهچندان دور، ممکن است بسیاری از این گیاهان تنها در خاطرهها و کتابها باقی بمانند.
آنچه این وضعیت را نگرانکنندهتر میکند، تغییر ماهیت برداشت از مصرف شخصی به فروش گسترده است. امروز کافی است در ورودیها و خروجیهای شهرهای استان، بهویژه در یاسوج، گچساران یا دهدشت، نگاهی به حاشیه جادهها و چهارراهها بیندازیم. بساط فروش کنگر، تره کوهی، بیلهر و برخی دیگر از گیاهان کوهی بهصورت گسترده برپا شده است.
با اینحال روشن نیست ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد بهعنوان متولی اصلی حفاظت از این سرمایهها، چه کاری انجام میدهد. وظیفه این نهاد، حفاظت از تنوع زیستی، تنظیم بهرهبرداری، آموزش و فرهنگسازی و جلوگیری از تخریب منابع طبیعی است. با این حال، به نظر میرسد در حوزه گیاهان دارویی، این وظایف یا بهدرستی اجرا نشده یا به حاشیه رفته است.
چرا که اگر نظارت مؤثری وجود داشت، چگونه ممکن است در یک بازه زمانی کوتاه، حجم عظیمی از گیاهان کوهی از طبیعت برداشت و به بازار عرضه شود؟ اگر برنامهریزی و مدیریت وجود داشت، چرا الگوی برداشت به سمت ریشهکنی سوق پیدا کرده است؟ اگر آموزش و فرهنگسازی انجام شده بود، آیا امروز شاهد این حجم از تخریب در رویشگاههای طبیعی بودیم؟
روشن است وقتی برداشت گیاهان دارویی بدون تعیین سهمیه، صدور مجوز، نظارت میدانی و بدون برخورد با متخلفان انجام میشود، نتیجهای جز تخریب نخواهد داشت. این در حالی است که در بسیاری از نقاط کشور، بهرهبرداری از گیاهان دارویی با دقت و حساسیت بالا مدیریت میشود و حتی در دنیا به یک صنعت پایدار تبدیل شده است.
پیامدهای این وضعیت تنها به از بین رفتن چند گونه گیاهی محدود نمیشود. نخستین و مهمترین پیامد، برهم خوردن تعادل اکوسیستمهای طبیعی است. هر گیاه در یک زنجیره پیچیده زیستی نقش دارد و حذف آن میتواند بر سایر گونهها، از جمله حشرات، حیوانات و حتی کیفیت خاک تأثیر بگذارد. دومین پیامد، از دست رفتن ظرفیتهای اقتصادی بلندمدت است. گیاهان دارویی میتوانند بهعنوان یک منبع درآمد پایدار برای مردم استان عمل کنند، اما تنها در صورتی که بهرهبرداری از آنها اصولی و برنامهریزیشده باشد. برداشت بیرویه امروز، در واقع از بین بردن فرصتهای فرداست.
از سوی دیگر، تداوم این روند میتواند به بیاعتمادی نسبت به مدیریت منابع طبیعی منجر شود. وقتی مردم میبینند نظارتی وجود ندارد و هرکس میتواند بهراحتی وارد عرصههای طبیعی شده و هرچه میخواهد برداشت کند، این تصور شکل میگیرد که این منابع صاحب و متولی مشخصی ندارند. چنین برداشتی، خود به تشدید تخریب دامن میزند و چرخهای معیوب را شکل میدهد.
نکته قابل تأمل دیگر، نبود یک زنجیره ارزش مشخص برای این گیاهان است. در حال حاضر، بخش عمدهای از این محصولات بهصورت خام و با کمترین ارزش افزوده به فروش میرسد. این در حالی است که با ایجاد صنایع فرآوری، بستهبندی و صادرات، میتوان هم ارزش اقتصادی این محصولات را افزایش داد و هم فشار بر منابع طبیعی را کاهش داد. اما تحقق این امر، نیازمند سیاستگذاری، برنامهریزی و البته نظارت است؛ عناصری که در وضعیت فعلی کمتر به چشم میخورند.
در چنین شرایطی، انتظار میرود ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان، بهجای رویکرد منفعلانه، نقش فعالتری ایفا کند. این ادارهکل باید دستورالعملهای مشخص برای برداشت این گیاهان تدوین کند، مناطق مجاز و ممنوعه را تعیین نماید، مجوزهای محدود صادر کند، و آموزش بهرهبرداران و مهمتر از همه، نظارت میدانی مستمر داشته باشد. همچنین همکاری با سایر دستگاهها، از جمله جهاد کشاورزی و محیط زیست، میتواند به ایجاد یک نظام مدیریتی یکپارچه کمک کند. البته میتوان این گیاهان را در سطحی وسیع کشت کرد تا هم ریشهکن نشوند و هم مردم بتوانند در این فصل آنها را مصرف کنند. اما با دیدن وضعیت کنونی، این تصور به وجود میآید که نکند ادارهکل منابع طبیعی استان اساساً دغدغهای حول گیاهان دارویی ندارد، کبنا
برچسب ها :/ برداشت بیرویه و ، ثروتی که از ریشه کنده ، در ادارهکل منابع طبیعی کهگیلویه و بویراحمد ، دهدشت نیوز ، سایه روزمرگی ، غیراصولی در ، فصل بهار؛ آغاز رویش ، و زایش گیاهان دارویی
- نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
- نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : ۰