دهدشت نیوز:

الگوی سه‌سطحی مدیریت آموزش در شرایط بحران ؛راهکاری برای تداوم آموزش و یادگیری در زمان جنگ و ناامنی

گفت و گو با دکتر محسن باستان مدرس رشته مدیریت دانشگاه دولتی شیراز و دبیر کارگروه آموزش مجمع مشورتی نظام مسائل استان (وابسته به مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی)

در شرایط پیچیده کنونی که تهدیدات امنیتی و احتمال درگیری، نظام آموزشی کشور را با چالش‌های جدی مواجه کرده است، «محسن باستان»، مدرس رشته مدیریت دانشگاه شیراز و دبیر کارگروه آموزش مجمع مشورتی نظام مسائل استان، وابسته به مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، طرحی نوآورانه را برای مدیریت آموزش در زمان بحران ارائه کرده است. این طرح که با عنوان «الگوی سه‌سطحی مدیریت آموزش در شرایط جنگی» معرفی شده، با هدف اصلی حفظ تداوم آموزش و در عین حال، تأمین حداکثری امنیت دانش‌آموزان و کادر آموزشی تدوین گردیده است.

باستان در گفت‌وگو با «صدای جنوب» با اشاره به لزوم انعطاف‌پذیری و بومی‌سازی تصمیم‌گیری‌ها در زمان بحران، اظهار داشت: «سیاست‌های واحد کشوری در شرایطی که خطر در همه نقاط کشور به یک شکل احساس نمی‌شود، کارایی لازم را ندارد. آنچه ما به آن نیاز داریم، مدلی است که بتواند بر اساس واقعیت‌های میدانی هر منطقه، تصمیم‌گیری کند؛ مدلی که هم آموزش را متوقف نکند و هم جان عزیزانمان را به خطر نیندازد.»

وی افزود: «این الگو، مبتنی بر تقسیم‌بندی مناطق به سه سطح «امن»، «نیمه‌امن» و «خطر یا درگیری مستقیم» است و مسئولیت تصمیم‌گیری نهایی را به نهادهای آموزش‌وپرورش و مدیریتی در سطح شهرستان یا بخش واگذار می‌کند، البته ذیل چارچوب‌های کلی تعیین‌شده از سوی وزارت آموزش‌وپرورش و ستاد بحران کشور.»

تشریح الگوی سه‌سطحی:

بر اساس این الگو، مناطق مختلف کشور به سه دسته تقسیم می‌شوند:

✅ مناطق امن (سطح سبز): در این مناطق که هیچ تهدید نظامی مستقیم یا احتمال حمله‌ی نزدیک وجود ندارد، آموزش به صورت «حضوری کامل» و با رعایت پروتکل‌های ایمنی اضطراری (مانند تعیین پناهگاه و برگزاری مانور) ادامه خواهد یافت.

⚠️ مناطق نیمه‌امن (سطح زرد): این مناطق در مجاورت مناطق درگیر قرار دارند یا احتمال حمله به آن‌ها وجود دارد. در این شرایط، «آموزش ترکیبی (حضوری و مجازی)» توصیه می‌شود. این مدل شامل ساعات آموزشی کوتاه‌تر حضوری، گروه‌بندی دانش‌آموزان و آمادگی کامل برای تغییر سریع به حالت مجازی در صورت نیاز است. همچنین، داشتن بسته‌های آموزشی چاپی برای مواقع قطعی اینترنت و برق پیش‌بینی شده است.

🚫 مناطق خطر یا درگیری مستقیم (سطح قرمز): در مناطقی که درگیری نظامی مستقیم رخ داده یا احتمال آن بسیار بالاست، آموزش به صورت «کاملاً مجازی یا غیرحضوری» ارائه خواهد شد. در این سطح، از روش‌های متنوعی مانند آموزش در بستر فضای مجازی، آموزش تلویزیونی، و حتی بسته‌های آموزشی که از طریق پایگاه‌های امدادی توزیع می‌شود، استفاده خواهد شد.

مسئولیت‌پذیری در سطح محلی:

محسن باستان بر نقش کلیدی «کمیته‌های محلی امنیت و آموزش» متشکل از نمایندگان آموزش‌وپرورش منطقه، نیروی انتظامی، فرمانداری و شورای محل تأکید کرد و گفت: «این کمیته‌ها باید به صورت مداوم (مثلاً هر ۴۸ ساعت) وضعیت امنیتی منطقه را ارزیابی کرده و بر اساس آن، نوع آموزش را تعیین کنند. این رویکرد، ضمن ایجاد حساسیت نسبت به شرایط محلی، از سردرگمی و تصمیم‌گیری‌های شتاب‌زده جلوگیری می‌کند.»

وی همچنین به اهمیت «پشتیبانی روانی و فرهنگی» در کنار آموزش اشاره کرد و افزود: «در شرایط جنگی، سلامت روان دانش‌آموزان از اهمیت بالایی برخوردار است. گفتگوهای منظم، برنامه‌های فرهنگی و امیدبخش، و مشاوره‌های روان‌شناختی باید جزء لاینفک فرایند آموزش در این دوران باشد.»

ضرورت بازنگری در رویکردهای مدیریتی:

دبیر کارگروه آموزش مجمع مشورتی نظام مسائل استان، با بیان اینکه این الگو می‌تواند مبنایی برای بازنگری در آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های موجود باشد، خاطرنشان کرد: «ما باید از تجربیات جهانی در مدیریت بحران‌های آموزشی درس بگیریم و سیستم خود را به گونه‌ای بازطراحی کنیم که در مواجهه با هرگونه تهدید، مقاومت و تاب‌آوری بالایی از خود نشان دهد.»

این طرح که با هدف جلوگیری از تعطیلی کامل نظام آموزشی در زمان بحران ارائه شده، می‌تواند گامی مهم در راستای حفظ حقوق آموزشی دانش‌آموزان و تضمین آینده نسلی باشد که ممکن است در دل ناامنی‌ها رشد کنند.