خاطره یک نسل در خاکستر فراموشی؛ هشدارهایی از تمبی تا دیگر میراث چرام

فریاد برای تاریخِ بی‌دفاع؛ از مدرسه تمبی تا قلعه‌هایِ در معرضِ فروپاشی چرام

دهدشت نیوز | مهران غریبی

برخی بناها تنها از سنگ، خشت و ملات ساخته نمی‌شوند؛ بلکه از خاطرات، آرزوها و رنج‌های نسل‌های مختلف شکل می‌گیرند. در مرز تاریخی شهرستان‌های چرام و کهگیلویه، روزگاری مدرسه‌ای بود که صدای درس و مشق کودکان در آن طنین‌انداز بود. امروز تنها تصویری از آن مدرسه در آلبوم خاطرات مردم باقی مانده است؛ یادگاری از روزهایی که آموزش، هویت و آینده در هم تنیده بودند.

تمبی، روستایی با پیشینه اجتماعی و تاریخی ارزشمند، در گذشته یکی از نقاط مهم منطقه چرام به شمار می‌رفت. نام این روستا با شخصیت‌هایی گره خورده که در حافظه تاریخی مردم جایگاهی ویژه دارند؛ از جمله مرحوم سهراب خان آقایی چرومی، فرزند مرحوم آقاخان از خاندان شناخته‌شده چرام که در سال ۱۲۸۷ هجری شمسی در منطقه تلگرد چشم به جهان گشود. در روایت‌های شفاهی، از او به عنوان مردی شجاع، مردم‌دار، سخاوتمند و حامی منطقه یاد می‌شود.

مدرسه قدیمی تمبی تنها یک ساختمان آموزشی نبود. بسیاری از فرهنگیان و چهره‌های اجتماعی این دیار روزگاری بر نیمکت‌های آن نشسته بودند؛ از زنده‌یاد استاد ملاعباس جهانبخشی، آموزگاری دلسوز، تا شهید آتش پنجه که نامش در دفتر پرافتخار فرزندان این سرزمین جاودانه شد. این مدرسه بخشی از حافظه جمعی مردم بود، اما سال‌ها پیش تخریب شد.

با این حال، دغدغه امروز فراتر از یک مدرسه و یک روستاست. پرسشی که در ذهن دوستداران تاریخ و فرهنگ چرام تکرار می‌شود این است: سرنوشت دیگر آثار تاریخی این دیار چه خواهد شد؟

· قلعه تاریخی تلگرد چرام، نمادی از اقتدار و امنیت در روزگاران نه چندان دور
· قلعه تاریخی کَره شهبازی، یادگاری از معماری و زیست بومی که رو به فراموشی است
· قلعه تاریخی تل بابونه و ده‌ها اثر دیگر که هر کدام می‌توانستند مقصد پژوهشگران و گردشگران باشند

این بناها تنها چند دیوار فرسوده نیستند؛ بلکه اسناد زنده‌ای از تاریخ، سبک زندگی و هویت مردمانی هستند که قرن‌ها در این سرزمین زیسته‌اند. اما امروز، بیشتر آن‌ها بدون ثبت، حفاظت و معرفی، در غبار فراموشی فرو می‌روند.

اگر چرام را «ایران کوچک» می‌نامیم – تعبیری که بارها از سوی مسئولان و دلسوزان منطقه به کار رفته است – باید پذیرفت که آثار تاریخی آن نیز بخشی از پیکره همان ایران بزرگ و شناسنامه همین ایران کوچک هستند. حفظ این آثار، تنها حفاظت از چند بنای قدیمی نیست؛ بلکه پاسداری از اصالت، هویت و خاطرات مردمی است که تاریخ این سرزمین را ساخته‌اند.

مدرسه تمبی فرو ریخت؛ قلعه تاریخی تمبی نیز به تلی از خاک تبدیل شد. اما نگرانی اصلی امروز، تکرار همین سرنوشت برای تلگرد، کَره شهبازی، تل بابونه و دیگر یادگارهای تاریخ چرام است. بسیاری از مردم منطقه معتقدند آنچه بر سر این میراث آمده، نتیجه سال‌ها کم‌توجهی، نبود برنامه‌ریزی منسجم و ضعف در نگاه توسعه‌محور همراه با حفظ هویت تاریخی بوده است. واقعیتی که اگر چاره‌اندیشی نشود، باقی‌مانده این شناسنامه فرهنگی را نیز در معرض خطر قرار می‌دهد.

امروز نگرانی مردم تنها مربوط به گذشته نیست؛ نگرانی اصلی، آینده این آثار است. مردمی که از نابودی یک مدرسه و یک قلعه اندوهگین‌اند، انتظار دارند فرماندار چرام، متولیان فرهنگی، اداره میراث فرهنگی و تمامی دلسوزان منطقه، با نگاهی دقیق و برنامه‌ریزی‌شده، زمینه شناسایی، ثبت، حفاظت و معرفی این آثار ارزشمند را فراهم کنند.

اما آنچه تلخی این فقدان را دوچندان می‌کند، این واقعیت است که دلیل اصلی نابودی این میراث، مدیریت‌های بسیار ضعیف همراه با به کارگیری نیروها و مشاورانی ناکارآمد بوده است؛ افرادی که گاه صرفاً به دلیل موقعیت‌های سیاسی به پست و مقام رسیده‌اند و گاه جایگاه را به ابزاری برای عقده‌گشایی تبدیل کرده‌اند، نه تلاش برای آبادانی و حفاظت از داشته‌های این سرزمین.

تاریخ را نمی‌توان دوباره ساخت. اگر بنایی فرو بریزد، شاید بتوان ساختمانی جدید به جای آن بنا کرد؛ اما خاطرات، هویت و اصالتی که همراه آن از میان می‌رود، دیگر هرگز قابل بازگشت نخواهد بود. مدرسه تمبی و قلعه تمبی امروز دیگر وجود ندارند، اما می‌توانند هشداری باشند برای آنچه نباید دوباره تکرار شود.

حفظ آثار تاریخی تنها نگهداری چند دیوار کهنه نیست؛ بلکه حفاظت از ریشه‌ها و حافظه جمعی مردمی است که فردایشان همچنان به شناسنامه دیروزشان گره خورده است.

نویسنده و عکاسی خبرنگار :مهران غریبی